خاتمي رفت
با وجود مخالفت هواداران
سرانجام، پنج هفته پس از اعلام رسمي کانديداتوري سيد محمد خاتمي براي انتخابات رياست جمهوري دهم در جلسه مجمع روحانيون مبارز، وي با حضور در جلسه ديگر همين تشکل و علي رغم مخالفت گسترده هواداران خود، از رقابت هاي انتخاباتي کناره گيري کرد.
اندکي پيش از اعلام رسمي خبر انصراف رييس جمهور سابق، پايگاه خبري مجمع روحانيون مبارز با خبر دادن از تشکيل جلسه اين مجمع به رياست سيد محمد خاتمي آورده بود: "اين جلسه در حالي برگزار شد که موضوع انصراف خاتمي به شدت مورد توجه محافل رسانه اي بوده و افکار عمومي منتظر بودند از نتيجه اين خبر مطلع شوند. در اين جلسه آقاي خاتمي دلايل انصراف خود از انتخابات را توضيح داد و اعضاي مجمع هم در مورد انصراف ايشان بحث و گفتگو کردند و در پايان با راي گيري، اعضاي مجمع بر ادامه حضور آقاي خاتمي در عرصه انتخابات تاکيد کردند."
خبر کناره گيري خاتمي در شرايطي اعلام شد که برخي منابع غير رسمي در تهران، از "نقل قولي" سخن مي گويند كه در روزهاي اخير از سوي يكي از مقامات عاليرتبه نظام با واسطه به خاتمي رسانده شده و نقشي مهم را در گرفتن اين تصميم داشته است.
بيانيه خاتمي
رييس جمهور سابق ديشب بيانيه اي را منتشر کرد که "وب سايت سيدمحمد خاتمي"، محور آن را "تصميم اخلاقي فراتر از کسب قدرت" توصيف کرده است. در اين بيانيه وي در عين حال بر حضور فعال خود در صحنه و تلاش براي اجماع نامزدهاي انتخاباتي تأکيدکرد و افزود که همچنان براي تشويق مردم به شرکت در انتخابات، حضوري فعال خواهد داشت.
خاتمي در بخشي از بيانيه خود يادآوري کرده: "درخواستهاي گستردهي اقشار مختلف و وسيع مردم در سراسر کشور مرا بر آن داشت که با وجود همه مشکلات، تنگناها و موانع به عنوان نامزد اين دوره از انتخابات اعلام حضور کنم. در حالي که پيش از آن گفته بودم که ترجيح من چنين است تا در موقعيتي غير از مسؤوليت رياست جمهوري دين خود را به مردم و کشور بپردازم و بر اين باور بودم که ديگراني که شايسته اند در عرصه حاضر و فعال باشند. بحمد الله قبل از من بزرگاني اعلام حضور کردند و اينک جناب آقاي مهندس ميرحسين موسوي هرچند دير، آمادگي خود را براي نامزدي به طور رسمي اعلام کرده اند."
وي سپس با اعلام اين که "همچنان و همواره در کنار مردم از عزت اسلامي، عظمت ايران و سربلندي ايراني در همه حال و در همه جا در حد توان خود دفاع کرده و خواهم کرد" خبر داده: "ضمن تأکيد بر اين نکته که همه ما بايد ميدان و عرصه انتخابات را از بازيگراني که چشم به تفرقه نيروهاي اصلاح طلب و خواستار تغيير دوخته اند بگيريم و همه تلاش خود را براي برگزاري انتخاباتي آزاد و سالم معطوف کنيم، انصراف خود را از نامزدي در انتخابات دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري اعلام مي دارم، اما همچنان با همه توان با فعاليت مستمر و حضور در صحنه اجتماع لحظه اي از آرمانهاي مردم و مسؤوليت خود در برابر آنان فاصله نخواهم گرفت."
خاتمي در پي اعلام خبر فوق، با اشاره عملکرد دولت نهم تصريح کرده: "حرکت اصلاح طلبانه که تباري روشن و پيشينه اي تاريخي دارد، حرکتي است مستمر که از متن جامعه (نه بالضروره از حکومت و قدرت) مي گذرد. آرمانهاي اين حرکت در افقي قرار دارد که فاصله ما با آن کوتاه نيست، ولي آنچه بايد به فوريت به آن انديشيد، «تغيير سازنده» در وضعيت کنوني کشور و در روال مديريت آن است. در عين احترام به همه مسؤولان و دست اندرکاران امور و عرض خسته نباشيد به همه آنان، مي گويم که شيوه عمل و راهکارها و راهبردها (اگر واقعاً راهبردي وجود داشته باشد! ) اکنون منجر به ظهور و بروز مشکلات فراوان و اساسي براي انقلاب، کشور و مردم شده است که رفع آنها نيز همتي بلند و شکيبايي فراوان مي طلبد. بنابراين در اين برهه حساس انديشيدن به تغيير و تلاش براي تحقق آن، رسالت و وظيفه همه کساني است که به ايران، به مردم و خواسته هاي مبرم آنان و به آرمانهاي انقلاب مي انديشيدند."
او در ادامه، با تاکيد بر لزوم "وحدت و پرهيز از تشتت رأي و تصميم براي همه کساني که گذر از وضع فعلي و رسيدن به وضعيتي بهتر را باور دارند" اظهار داشته: "هنگامي که گفتم «يا من يا مهندس موسوي» در عين احترام به همه عزيزاني که در عرصه انتخابات حضور داشته يا خواهند داشت، به اين ظرايف نظر داشتم"؛ "ظرايفي" که در نگاه وي به شرح زير بوده اند:
"اولاً: به اهميت انتخابات، ضرورت پيروزي در آن، لزوم تغيير وضع فعلي در جهت مصالح کشور و اصلاح در حد توان و امکان، يکپارچگي نيروهاي تغييرخواه و پرهيز از مخدوش شدن ضرورت هاي فوق با طرح گفتمانهاي متفاوت، (ولو يکسان در اصول) توجه داشتم و لذا با فرض آمدن جناب آقاي موسوي نمي آمدم و حالا نيز نمي مانم.
ثانياً: جناب آقاي مهندس ميرحسين موسوي داراي شخصيتي اخلاقي، آزادانديش، متعهد به اسلام و انقلاب و مردم، از سرمايه هاي ارزشمندي است که در موقعيت هاي خطير و حساس، صداقت و شايستگي خود را در خدمت به کشور و ملت نشان داده اند. همچنانکه برادر گرانقدرم، حضرت حجت الاسلام والمسلمين آقاي کروبي نيز از نيروهاي ارزش مدار، رنج کشيده پيش و پس از انقلاب، مخلص و شايسته است که همواره در خدمت مردم و انقلاب بوده اند و همچنين ديگر عزيزاني که آمدن خود به صحنه انتخابات را بزرگوارانه منوط به نيامدن من کردند، همگي بزرگواران شايسته اند.
ثالثاً: بر اين باورم که جناب آقاي مهندس موسوي، براي ايجاد تغيير در شرايط کنوني شايستگي لازم را دارند، هرچند ممکن است تفاوت ها و تمايزهايي در نظر و عمل وجود داشته باشد، اما مهم آن است که اين عزيز نيز به آرمانهاي انقلاب و ملت پاي بنداند و از حقوق و آزاديهاي بنيادين و حاکميت مردم بر سرنوشت و مصالح ملي و حيثيت بين المللي کشور به جد دفاع کرده و مي کنند.
رابعاً: حضور در انتخابات براي پيروزي است، نه يک تفنن پرهزينه و بر اين باورم که ايشان زمينه کسب آراء و انتخاب از سوي مردم را دارند، البته در صورتي که همه ما هوشيارانه و واقع بينانه عمل کنيم.
خامساً: آنچه بايد بيش و پيش از هر چيز مد نظر باشد، پيروزي اخلاقي است که اگر چنين باشد، نتيجه انتخابات هرچه باشد اخلاق مداران پيروز خواهند بود و شائبه رقابت بر سر قدرت براي من که همواره بر اخلاق تأکيد داشته و دارم، امري است که همه تلاش خود را در رفع آن به کار خواهم برد. حال که جناب آقاي موسوي به صحنه آمده اند، با اجتناب از هرگونه گفتار يا عملي که موجب تفرقه باشد، نياز به ايجاد فضاي شاداب وحدت و همدلي است. هر عملي که به تشتت آراء و اختلاف نظر خواستاران «تغيير» - در هر جبهه و جناحي که باشند- بيانجامد، در پيشگاه خداوند و نزد مردم قابل گذشت نخواهد بود."
اين روحاني اصلاح طلب سپس متذکر شده: "من به حکم وظيفه اخلاقي و براي پرهيز از هرگونه پراکندگي در آراء و با ايمان کامل به توان و مرجعيت مردم که «ميزان» رأي آنان است و بايد آرائشان در حد امکان به نقطه واحدي سوق داده شود، از صحنه نامزدي انتخابات کنار مي کشم تا به ياري خداوند تغيير و بهبود اوضاع بهتر و کم هزينه تر در دسترس قرار گيرد و با اين کار مي کوشم تا امکان بهره برداري سوء را از کساني که پيروزي خود را در القاء اختلاف و نيز تشتت آراء در جبهه گسترده خواستاران تغيير مي جويند بگيرم."
خاتمي در پايان با درخواست "از همه افراد و شخصيت ها و گروههاي فعال در عرصه انتخابات" مبني بر اين که "با تأکيد بر موازين اخلاقي و پرهيز از واکنشهاي احساسي راه را بر هرگونه پيش داوري و سوء تفاهم ببندند و چشم اندازي نو براي تأثيرگذاري در سرنوشت انتخابات پيش رو بگشايند" آورده: "به برادران عزيزم آقايان کروبي و موسوي نيز صميمانه عرض مي کنم که مدبرانه و دلسوزانه صحنه را با تفاهم چنان مديريت کنند که خداي ناخواسته به تفرقه و تشتت نيانجامد و مي دانم که اين عزيزان همه تلاش خود را در اين راه به کار خواهند برد."
پيش از انصراف
پيش از اعلام رسمي انصراف خاتمي، برخي رسانه هاي داخلي و به ويژه تريبون هاي متعلق به جناح راست خبر از آن داده بودند که محمد خاتمي احتمالاً دوشنبه با انتشار بيانيه اي به نفع ميرحسين موسوي از انتخابات رياست جمهوري انصراف مي دهد.
احتمال کناره گيري محمد خاتمي زماني پر رنگ تر شد که محمد علي ابطحي، يکي از نزديک ترين مشاوران خاتمي دوشنبه عصر در وبلاگ شخصي خود از انصراف خاتمي ظرف "چند ساعت آينده " نوشت و در عين حال خاطرنشان کرد که تصميم رئيس دولت هفتم و هشتم مبني بر کناره گيري، پس از آن اتخاذ شده که در جلسه روز يکشنبه موسوي و خاتمي، ميرحسين موسوي بر ادامه کانديداتوري خود تاکيد کرده است. ابطحي در مطلب خود با "اخلاقي" خواندن تصميم رييس جمهور سابق تصريح کرد که "آقاي خاتمي صحنه رقابت را براي آقايان مهندس موسوي و کروبي باز ميگذارد". وي در عين حال تاکيد کرد که "شوک" ناشي از کناره گيري خاتمي" خيلي فراگير تر" از تصوربوده است.
خاتمي سي و پنج روز پس از اعلام کانديداتوري اش در بيست و يکم بهمن، در حالي از انتخابات کنار خواهد کشيد که از يک هفته پيش و پس از اعلام نامزدي مير حسين موسوي، نخست وزير سابق ايران، گمانه زني ها مبني بر احتمال انصراف خاتمي به نفع وي مطرح شده بود.
برخي کارشناسان سياسي تصميم رئيس جمهور سابق را در راستاي "تحقق وعده اي" دانسته اند که او پيش از اعلام نامزدي اش داده بود. رئيس جمهور منتخب دوم خرداد 76، اوايل زمستان سال جاري در حالي که از سوي افکار عمومي، رسانه ها و طرفدارانش براي اعلام هر چه زودتر کانديداتوري تحت فشار بود در اظهاراتي گفت: "يا من مي آيم يا مير حسين موسوي".
اندکي بعد خاتمي اعلام کانديداتوري کرد؛ آن هم در حاليکه موسوي با چراغ خاموش فعاليت هاي انتخاباتي خود را آغاز کرده بود؛ فعاليت هايي که سر انجام در روز بيست اسفند با انتشار بيانيه رسمي موسوي، به نامزدي در دهمين انتخابات رياست جمهوري منجر شد. کانديداتوري مهندس موسوي، خاتمي را بر آن داشت تا علي رغم تلاش نزديکانش در حزب مجاهدين و مشارکت و همچنين مجمع روحانيون مبارز براي تغيير دادن نظر وي، وعده خود را عملي کند تا روشن شود که از ميان او و ميرحسين موسوي، تنها يک نفر کانديدا خواهد شد.
مصالح جريان اصلاحات
در واکنشي به کناره گيري خاتمي از رقابت هاي انتخاباتي، حسن رسولي در گفتگو با ايسنا ضمن رد اين خبر که فعاليتهاي ستاد انتخاباتي سيدمحمد خاتمي به ميرحسين موسوي واگذار خواهد شد تاکيد کرد: " آقاي ميرحسين موسوي خود ستاد انتخاباتي دارند". معاون مدير عامل بنياد باران همچنين انصراف خاتمي را در راستاي "مصالح ملي" و "مصالح جريان اصلاحات" ارزيابي کرد.
در همين ارتباط علي تاجرنيا، عضو شوراي مركزي مشاركت نيز در گفتگو با ايلنا، دليل كنارهگيري را "هدف والاي او در حوزه سياست و اخلاق" بر شمرد و در عين حال تاکيد کردکه: " انصراف او احتمال پيروزي و برد اصلاحطلبان (در دور اول انتخابات) را از بين ميبرد". در مقابل دبير کل مجمع نمايندگان ادوار ضمن آنکه تصميم خاتمي را " نوعي گذر از خويش براي اصلاحات" توصيف کرد، در عين حال افزود: " كنارهگيري خاتمي نميتواند به نفع جريان اصلاحات باشد". يدالله اسلامي که معتقد است رفتن خاتمي از صحنه انتخابات "شرايط جديدي" را به وجود آورده، خاطرنشان کرد:" روشها و تصميمها هم با اين وضعيت تغيير خواهد كرد."
با اين وجود و در حاليکه تا لحظه انتشار رسمي بيانيه انصراف، تمام شواهد حکايت از کناره گيري خاتمي از انتخابات داشت، طرفداران عمدتا جوان وي تا آخرين دقايق به فعاليت هاي خود براي منصرف کردن خاتمي از کناره گيري ادامه دادند. در همين ارتباط آنها ابتدا وبلاگي با عنوان خاتمي بماند تاسيس کردند و از وبلاگ نويسان خواستند با امضاي آن از اين سياستمدار طرفدار توسعه سياسي و آزادي هاي اجتماعي بخواهند در عرصه انتخابات باقي بماند.
آن ها همچنين دست به ابتکار ديگري زدند و با اعلام يک شماره ارسال پيام کوتاه، از تمام آنهايي که خواستار باقي ماندن خاتمي در رقابت رياست جمهوري هستند درخواست کردند با فرستادن اس ام اس، پيغام خود با محمد خاتمي در ميان بگذارند.
اين در حالي است که سخنگوي پويش حاميان خاتمي نيز هفته گذشته پس از اعلام نامزدي ميرحسين موسوي، با انتشار نتايج يک نظرسنجي خبر از آن داد که 94 درصد طرفداران خاتمي "مخالف" کناره گيري او هستند.
